Czym są alimenty

W myśl przepisu art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: kro) obowiązkiem alimentacyjnym jest konieczność dostarczania środków utrzymania i wychowania krewnym w linii prostej oraz rodzeństwu. Jako krewnych w linii prostej rozumie się osoby, z których jedna pochodzi od drugiej (art. 61 z indeksem 7 kro), a więc rodzica względem dziecka, wnuka względem babci, prawnuczkę względem pradziadka i tak dalej. Alimenty są zatem realizowaniem obowiązku niesienia materialnej pomocy najbliższym, gdy ci tej pomocy naprawdę potrzebują. Warto wskazać, że oprócz podstawowego obowiązku alimentacyjnego, istnieją także specyficzne roszczenia alimentacyjne, jak choćby alimenty na byłego małżonka (art. 60 kro) czy alimenty od ojczyma lub macochy (art. 144 kro), do których odpowiednio stosuje się zasady dotyczące podstawowego obowiązku alimentacyjnego, to jest: usprawiedliwione potrzeby oraz majątkowe i zarobkowe możliwości zobowiązanego.

Usprawiedliwione potrzeby uprawnionego

Jeżeli nie mówimy o alimentach przysługującym dzieciom od rodziców, to zasadniczo najpierw należy wykazać, iż uprawniony znajduje się w niedostatku (art. 133 § 2 kro). Następnie – po wykazaniu niedostatku lub gdy uprawnionym jest dziecko względem rodzica – trzeba wskazać jakie są rzeczywiste potrzeby uprawnionego. Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego przez usprawiedliwione potrzeby uprawnionego rozumieć należy potrzeby, których zaspokojenie zapewni mu – odpowiedni do jego wieku i uzdolnień – prawidłowy rozwój fizyczny i duchowy (teza 4. do uchwały Pełnego Składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 16.12.1987 r., III CZP 91/86). Nie ma wątpliwości, że ten pogląd nie tylko wyjaśnia istotę usprawiedliwionych potrzeb, ale też wyraźnie określa ich granice. Nie ma zatem innej możliwości, jak się z nim zgodzić. Usprawiedliwione potrzeby są to więc uzasadnione koszty mieszkania, jedzenia, odzienia, nauki, leczenia, ale także drobnych, zwyczajowo przyjętych przyjemności. Katalog usprawiedliwionych potrzeb – zależnie od okoliczności danej sprawy – pozostaje jednak otwarty.

Zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego

Wysokość i charakter świadczeń alimentacyjnych jest zależna nie tylko od potrzeb uprawnionego, ale i od możliwości zobowiązanego. Dopiero bowiem porównanie tych dwóch parametrów pozwala określić wysokość świadczeń alimentacyjnych. Cóż bowiem z tego, kiedy potrzeby są duże, gdy możliwości mizerne – obowiązek alimentacyjny nie może prowadzić zobowiązanego do niedostatku, tylko musi być dla niego, wedle obiektywnych kryteriów, znośny. Alimenty nie służą bowiem temu, aby np. rodzic popadł w ruinę, ale są po to, aby jego dziecko miało odpowiednie warunki do życia i rozwoju. Stąd jeżeli możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica będą małe, to i alimenty nie mogą być duże. Jeżeli natomiast możliwości zarobkowe rodzica są znaczne, to i potrzeby dziecka mogą być odpowiednio większe, a więc – sąd winien w takiej sytuacji zasądzić alimenty wyższe od przeciętnych. Dzieci mają wszak prawo do równej z rodzicami stopy życiowej niezależnie od tego, czy żyją z nimi wspólnie, czy też oddzielnie (powołana teza z uchwały Sądu Najwyższego). Trzeba też podkreślić, że możliwości zarobkowe i majątkowe nie oznaczają wprost wysokości aktualnych zarobków, tylko określają zarobki i dochody, jakie zobowiązany uzyskiwałby przy pełnym wykorzystaniu swych sił fizycznych i zdolności umysłowych (znowu powołana wyżej teza z uchwały Sądu Najwyższego). W sprawach o alimenty należy zatem badać nie tylko to, ile zobowiązany zarabia, ale ile mógłby zarabiać, gdyby – przykładowo – nie unikał pracy w celu wykazywania niższych dochodów.

Sprawy o alimenty

Do rozstrzygania spraw o alimenty właściwe są Sądy Rodzinne. Roszczenia alimentacyjne mogą być rozpoznawane w procesie o rozwód albo oddzielnie (jednak wówczas – nie w trakcie trwania postępowania rozwodowego). Dopuszczalne są, między innymi, roszczenia o przyznanie alimentów w określonej wysokości, o podwyższenie alimentów albo o ich obniżenie. Przepisy wspominają także, że możliwe jest ustalenie wysokości alimentów w drodze umowy (art. 138 kro). Nie ma przeciwwskazań co do tego, aby wysokość alimentów została ustalona w ugodzie sądowej. Warto przy tym wskazać, że pełnomocnikiem strony w postępowaniu o alimenty może być także radca prawny.

Egzekucja świadczeń alimentacyjnych

Uprawniony do alimentów, który dysponuje tytułem wykonawczym, w razie niewywiązywania się przez zobowiązanego ze świadczeń alimentacyjnych, może złożyć do komornika wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Alimenty są w postępowaniu egzekucyjnym wierzytelnością szczególnie uprzywilejowaną: podlegają zaspokojeniu w pierwszej kolejności po kosztach egzekucji, a przed innymi należnościami (art. 1025 § 1 kpc), a znaczną część czynności przy egzekucji ze świadczeń alimentacyjnych komornik wykonuje z urzędu (art. 1081 i nast. kpc). Egzekucja świadczeń alimentacyjnych jest nadto mniej ograniczona od innych rodzajów egzekucji, choćby w zakresie wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika – podlegają one egzekucji na zaspokojenie alimentów w pełnej wysokości (art. 1083 § 2 kpc). Mimo to zdarza się, że uprawniony nie jest w stanie uzyskać swoich należności od zobowiązanego. Szczególnie utrudniona, powolna i skomplikowana formalnie jest procedura uzyskiwania alimentów od dłużnika przebywającego za granicą. Są także tacy dłużnicy, którzy uporczywie nie wywiązują się ze swoich obowiązków alimentacyjnych. W takiej sytuacji zasadnym jest rozważenie złożenia wniosku o ściganie ich z racji możliwości popełnienia przestępstwa uporczywego uchylania się od alimentacji. Czyn ten, wymieniony w przepisie art. 209 Kodeksu karnego, zagrożony jest karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

O autorze

Radca prawny i wykładowca akademicki. Od 2014 roku prowadzi we Wrocławiu indywidualną kancelarię radcowską. W ramach swojej praktyki zawodowej zajmuje się sprawami cywilnymi, karnymi, rodzinnymi oraz z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Wcześniej asystent sędziego we wrocławskim Sądzie Pracy i Sądzie Ubezpieczeń Społecznych, aplikant radcowski oraz praktykant we wrocławskiej Prokuraturze Rejonowej. Aktualnie członek Zespołu Dydaktycznego Prawa na Wyższej Szkole Bankowej we Wrocławiu. Zrzeszony we wrocławskim samorządzie radcowskim. Aplikację odbył przy OIRP we Wrocławiu w latach 2011-2013. Absolwent prawa na Uniwersytecie Wrocławskim, na którym ukończył także Podyplomowe Studium Prawa Gospodarczego i Handlowego.

Odpowiedz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Możesz skorzystać z następujących tagów HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Zamknij