Druga szansa na pozostanie na wolności

Skazanie na karę pozbawienia wolności niekoniecznie musi oznaczać przeprowadzkę do lokum administrowanego przez Służbę Więzienną. Sąd bowiem może skorzystać z dobrodziejstwa warunkowego zawieszenia wykonania wobec skazanego kary pozbawienia wolności. Jest to drugi – po opisanym przeze mnie tutaj warunkowym umorzeniu postępowania – z przewidzianych przez polskiego ustawodawcę tzw. środków probacyjnych, czyli instytucji prawa karnego służących poddaniu sprawcy przestępstwa próbie. Warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności, popularnie nazywane „zawiasami” lub „karą w zawiasach”, oznacza skazanie sprawcy przestępstwa, jednak bez wykonania wobec niego orzeczonej kary. W ten sposób sąd mówi do skazanego – daję ci ostatnią szansę, ale mam cię na oku.

Czy tego postępowania nie da się warunkowo umorzyć?

Takie pytanie zadają niektórzy klienci wtedy, gdy im tłumaczę, że najlepszym dla nich rozwiązaniem będzie warunkowe zawieszenie wykonania kary. Oczywiście lepiej by było postępowanie warunkowo umorzyć, ale nie zawsze się da. Warunkowe umorzenie jest bowiem możliwe tylko wtedy, gdy wina i społeczna szkodliwość czynu były nieznaczne. Muszą to być zatem przestępstwa o dość małym ładunku zagrożenia dla społeczeństwa, popełnione zazwyczaj przez nieostrożność, nierozwagę, a nawet – kto nigdy nie popełnił głupstwa, niech pierwszy rzuci kamieniem – z czystej głupoty. Do tego warunkowo umorzyć można jedynie postępowanie, w którym maksymalna kara za zarzucany czyn nie przekracza 5 lat pozbawienia wolności. Tak surowych obostrzeń nie ma przy tzw. zawiasach, które da się stosować przy znacznie większym spektrum przestępstw. Dlatego wiadomo, że dużo przyjemniej dla sprawcy by było postępowanie warunkowo umorzyć, jednak kiedy się nie ma, co się lubi, to się lubi, co się ma.

Komu zawiasy, komu

Choć katalog przypadków, w którym można poddać sprawcy próbie zawieszając mu warunkowo wykonanie kary pozbawienia wolności, jest dość obszerny, to jednak nie jest on nieskończony. Przede wszystkim można zawiesić wykonanie tylko kary do jednego roku pozbawienia wolności (czyli – pisząc popularnie – skazanie na najwyżej jeden rok więzienia). Mimo zatem braku górnej granicy zagrożenia ustawowego – jak to ma miejsce w przypadku warunkowego umorzenia, gdzie taka granica ustawowego zagrożenia wynosi 5 lat – w praktyce uniemożliwia to zastosowanie zawiasów wobec sprawców przestępstw, których dolna granica kary jest wyższa niż rok. Przykładem jest choćby handel ludźmi, zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata (art. 189a kk) czy – to typowy przykład – zabójstwo, zagrożone karą nie krótszą od 8 lat pozbawienia wolności (art. 148 § 1 kk). Oczywiście to w dużym uproszczeniu, albowiem niektóre zbrodnie (czyli najpoważniejsze przestępstwa) mają swoje typy uprzywilejowane, których zastosowanie pozwala rozważyć poddanie sprawcy próbie. Do warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności może się też pozytywnie przyczynić skorzystanie przez sąd z instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary, jednak omawiając to zagadnienie zbyt daleko bym odbiegł od tematu, zatem może innym razem. W końcu sama granica pozbawienia wolności na okres nieprzekraczający roku to nie wszystko, aby wykonanie kary mogło zostać warunkowo zawieszone. Orzekając zastosowanie tego środka probacyjnego sąd bierze też pod uwagę postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa. Co więcej sprawca, w momencie popełnienia przestępstwa, nie mógł być już skazany na karę pozbawienia wolności za inne czyny. Można więc powiedzieć, że liczy się wszystko, a jeżeli nie wszystko, to przynajmniej sporo.

Obowiązki i przyjemności

Orzekając zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności sąd wskazuje też okres takiej próby. Obecnie wynosi on – co do zasady – od roku do lat trzech. Dopiero 6 miesięcy po zakończeniu okresu próby zaciera się karalność, czyli sprawca po tym czasie znowu będzie uważany za osobę niekaraną. Taka jest bowiem podstawowa różnica praktyczna pomiędzy warunkowym umorzeniem postępowania, a warunkowym zawieszeniem wykonania kary, że w tym pierwszym przypadku sprawca formalnie pozostaje osobą niekaraną, zaś w tym drugim niestety widnieje w Krajowym Rejestrze Karnym jako skazany za popełnione przestępstwo. Na otrzymanie zaświadczenia o niekaralności aż do zatarcia skazania nie ma więc co liczyć. Co więcej zawieszając warunkowo wykonanie kary pozbawienia wolności sąd może dodatkowo nałożyć na skazanego grzywnę, a także obowiązkowo musi orzec wobec niego środek karny albo nałożyć co najmniej jeden z licznych, wskazanych przez ustawodawcę w art. 72 § 1 kk, obowiązków. Z mojej praktyki wynika, iż najczęściej orzekanym obowiązkiem jest zobowiązanie skazanego do informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby, co zazwyczaj nie jest dla skazanego nadmiernie dolegliwe. W końcu trzeba pamiętać, że niewywiązywanie się z nałożonych wyrokiem skazującym obowiązków może prowadzić do zarządzenia wykonania zawieszonej kary. A tego przecież wszyscy chcemy uniknąć.

O autorze

Łukasz Pogonowski

Radca prawny i wykładowca akademicki. Od 2014 roku prowadzi we Wrocławiu indywidualną kancelarię radcowską. W ramach swojej praktyki zawodowej zajmuje się sprawami cywilnymi, karnymi, rodzinnymi oraz z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Wcześniej asystent sędziego we wrocławskim Sądzie Pracy i Sądzie Ubezpieczeń Społecznych, aplikant radcowski oraz praktykant we wrocławskiej Prokuraturze Rejonowej. Aktualnie członek Zespołu Dydaktycznego Prawa na Wyższej Szkole Bankowej we Wrocławiu. Zrzeszony we wrocławskim samorządzie radcowskim. Aplikację odbył przy OIRP we Wrocławiu w latach 2011-2013. Absolwent prawa na Uniwersytecie Wrocławskim, na którym ukończył także Podyplomowe Studium Prawa Gospodarczego i Handlowego.

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz skorzystać z następujących tagów HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Zamknij